329
Υπάρχουν άνθρωποι που η ζωή τους δεν μετριέται με τα χρόνια, αλλά με τα «θαύματα» που κατάφεραν να γεννήσουν μέσα από την προσωπική τους δοκιμασία Η πορεία της Μαρίας Τσούτσου έλαβε χαρακτηριστικά συλλογικού αγώνα, όταν κλήθηκε να διαχειριστεί την νοητική υστέρηση του μοναχογιού της και παιδικού μου φίλου, Γιώργου. Σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, όπου η αναπηρία αντιμετωπιζόταν ως πεδίο ιδιωτικού αποκλεισμού, περιθωριοποίησης και κοινωνικού στίγματος, η ίδια επέλεξε το πεδίο της δημόσιας διεκδίκησης, έχοντας στο πλάι της τον αείμνηστο σύζυγό της, ιατρό Αλ. Τσούτσο.
Εκεί που τα όνειρα έμοιαζαν να σκορπίζονται «σαν άμμος» στον άνεμο», εκείνη άρχισε να υφαίνει ένα όραμα: να βγάλει τα παιδιά με αναπηρία από το σκοτάδι της απομόνωσης και να τα φέρει στο φως της κοινωνίας. Αντιτάχθηκε σθεναρά στην πρακτική της κοινωνικής απομόνωσης και έθεσε ως στόχο την ορατότητα, την ισότητα και την κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με νοητική υστέρηση.
Με γνώμονα τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ανέπτυξε έντονη κινητοποίηση στην ευρύτερη περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας. Μέσα από τη συστηματική αφύπνιση της τοπικής συνείδησης και τη διεκδικητική της στάση, πέτυχε το 1990 την ίδρυση του Εργαστηρίου «Παναγία Ελεούσα» και το υπηρέτησε από τη θέση της Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου για 25 συναπτά έτη αγόγγυστα και αφιλοκερδώς, συνεχίζοντας το έργο της μεταγενέστερα ως Επίτιμος Πρόεδρος. Το εγχείρημα αυτό μετεξελίχθηκε σε έναν ζωτικό θεσμό υποστήριξης, προσφέροντας ένα ασφαλές πλαίσιο διαβίωσης και δημιουργικής απασχόλησης για δεκάδες οικογένειες που στερούνταν κρατικής μέριμνας. Φυσικά, το πολυσχιδές έργο και η προσφορά της έτυχαν ευρείας αναγνώρισης από θεσμικούς φορείς, στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Πριν από την παρέμβασή της, η φροντίδα των ατόμων με νοητική υστέρηση βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην οικογένεια, εγκλωβίζοντάς τα σε μια «αόρατη ύπαρξη» και στο παρασκήνιο, δίχως οξυγόνο. Η Μαρία Τσούτσου δημιούργησε έναν οργανωμένο, πιστοποιημένο και βιώσιμο φορέα. Το «Εργαστήρι» στελεχώθηκε από εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, εργοθεραπευτές), συνδυάζοντας την ανθρωποκεντρική προσέγγιση με τη διοικητική επάρκεια και εξασφαλίζοντας πόρους που εγγυήθηκαν τη μακροβιότητά του.
Μέσα από ανοιχτές εκδηλώσεις, εκθέσεις έργων των μαθητών/-τριών και διαρκή διάλογο με την τοπική κοινωνία, πέτυχε τη σταδιακή αποδόμηση των στερεοτύπων. Η αναπηρία έπαψε να θεωρείται πηγή ντροπής ή «ιδιωτικό πρόβλημα» και αναδείχθηκε σε ζήτημα συλλογικής ευθύνης. Η μετατόπιση αυτή από το «ιατρικό μοντέλο» στο «κοινωνικό» (με εστίαση στα προσκόμματα που θέτει η ίδια η κοινωνία) υπήρξε πρωτοποριακή για την εποχή.
Προσέγγισε τον εθελοντισμό όχι ως περιστασιακή ελεημοσύνη, αλλά ως καθήκον του ενεργού πολίτη! Συσπείρωσε γύρω από το Εργαστήρι ένα ευρύ δίκτυο εθελοντών, γεφυρώνοντας την κοινωνία με τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η εμπειρία της Αιτωλοακαρνανίας λειτούργησε ως οδηγός για όλη την Ελλάδα, αποδεικνύοντας ότι η περιφερειακή υποβάθμιση κάμπτεται με συγκροτημένο όραμα!
Κι όμως «[…]κερδίζει κανείς το θάνατό του, το δικό του θάνατο, που δεν ανήκει σε κανέναν άλλον», έχει γράψει κάπου ο Σεφέρης. Μπορεί η απώλειά της να αφήνει πίσω της ένα δυσαναπλήρωτο κενό, ωστόσο κάθε χαμόγελο των παιδιών του «Εργαστηρίου», κάθε βήμα τους προς την αξιοπρέπεια και την ελευθερία, θα είναι η δική της ζωντανή παρακαταθήκη, θα είναι η δική τους δυνατή φωνή στον κόσμο. Μια φωνή που θα θυμίζει για πάντα ότι ο πόνος, όταν γίνεται αγάπη και διεκδίκηση, έχει τη δύναμη να νικήσει το σκοτάδι.
Μαρίνα Μιχ. Καπελάκη